در ارواح مجرده يعنى عقول كليه - چون اين اكابر ، به عقل ، روح اطلاق نمايند از باب تروحن آن ، از ماده - و بالعكس ) و الجامعين بين الأمرين ، و السّعداء في الجنة أيضا من حيث نفوسهم بعلومهم دون صورهم ( چون سعداء به نعم مخصوص ابدان در نشآت دنيا ، اهميت نداده‌اند [ 1 ] و به جهت مقام روحانى ، گرايش تام داشته‌اند و لذت دنيايى را مانع صعود عقلانى و جاذب نفس به طبيعت و منشأ تعلق روح به ماده مىدانستند ) لكونهم لم يقدّموا في جنّة الأعمال ما يستوجبون به النعيم الصوري ، و إن كان فنذر يسير بالنسبة إلى سواهم - به عكس اين جماعت ، زهّاد و عبّاد و كسانى كه حق را براى نيل به درجات جنت افعال و نعم و لذايذ اخروى مثل حور و قصور و طلح منضود و لحم طير و فواكه ، عبادت نمايند ، از نعم روحانى كم بهره‌اند بر خلاف اهل عرفان و جامعان و صاحبان مقامات كه قبلهء مقصود آنان فناى در حق و عبادت آنان فقط جهت عظمت وجود مطلق است كه لسان قائد و رهنماى آنان به « ما عبدتك خوفا من نارك و طمعا لجنتك » و به اين بيان و كلام جان‌نواز « أصبر على حرّ نارك فكيف أصبر على فراقك » دائما مترنّم است . بنابر آنچه از شيخ عارف صدر الدين رومى نقل كرديم ، تخليص و تميز مخصوص اسم « الرحيم » كه نسبت به احوال اهل آخرت به تام و ناقص تقسيم شد ، اين تماميت و نقصان از ناحيهء تعلق رحمت و غضب نسبت به هر يك از ظاهر و باطن و جمع بين ظهور و بطون است . و اين تماميت و نقصان تخليص ، در طرف نفوس اهل سعادت و ارواح شقيه و بالأخره نسبت به سكّان بهشت و جهنّم از اين قرار است : ( الف ) رحمت متعلق به صورت و جهت ظهور نفوس يعنى رحمت خاص